CYCLING FEDERATION OF ARMENIA
ՀՀՄՖ-ն UEC-ում ↗Facebook ↗
Հայաստանի հեծանվային
մարզաձևերի ֆեդերացիա
English Կապ

ՀՀՄՖ / 05

Պատմություն

Հայկական հեծանվասպորտի պատմությունն ու նշանավոր մարզիկները։

05 / ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Հայկական հեծանվասպորտի մեկ դարը

Ռ. Ավշարովի 1926 թվականի նախաձեռնությունից մինչև միջազգային մրցահարթակներ։ Այս ժամանակագրությունը ներկայացնում է այն մարզիկներին, մրցումները և մարզական կառույցները, որոնք ձևավորել են հայկական հեծանվասպորտը։

1926–1927

Ռ. Ավշարովը և մարզաձևի սկիզբը

Հայկական սովետական հանրագիտարանը կազմակերպված հեծանվասպորտի սկիզբը Հայաստանում թվագրում է 1926 թվականով և կապում հեծանվորդ Ռ. Ավշարովի նախաձեռնության հետ։ Մեկ տարի անց՝ 1927-ին, Երևանում կառուցվեց քաղաքի առաջին հեծանվահրապարակը։

ԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆ

Մրցումներ և Երևանի հին հեծանվահրապարակը

Խորհրդային տարիներին ԽՍՀՄ հավաքականում հանդես են եկել Ա. Բոյաջյանը, Տ. Ավագյանը, Վ. Հայրապետյանը, Հ. Ավետիսյանը, Ն. Հովհաննիսյանը և Հ. Քոչարյանը։ 1977-ին Երևանի հեծանվահրապարակը վերակառուցվեց՝ 250 մետրանոց մրցուղով և 5000 հանդիսատեսի համար նախատեսված տրիբունաներով։ 1982-ի արխիվային ազդագիրը վկայում է, որ Երևանի «Սպարտակ» հեծանվահրապարակում անցկացվել է միութենական հանրապետությունների քաղաքների հեծանվահրապարակային մրցաշարի նախնական փուլը։ Գլխավոր մրցավարը Ա. Ա. Բոյաջյանն էր։ Այդ հեծանվահրապարակն այլևս գոյություն չունի։

1990 / ԱՇԽԱՐՀԻ ՉԵՄՊԻՈՆ

Օլեգ Կլևցով

Երևանցի հեծանվորդ Օլեգ Կլևցովը աշխարհի կրկնակի չեմպիոն է։ ԿԳՄՍ նախարարության աշխարհի չեմպիոնների ցանկում նրա անվան դիմաց նշված է 1990 թվականը։

1991 / ԱՇԽԱՐՀԻ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ԱՌԱՋՆՈՒԹՅՈՒՆ

Մեսրոպ Շաբոյան

Մեսրոպ Շաբոյանը մարզական ուղին սկսել է 1980-ականների կեսերին։ Նա դարձել է ԽՍՀՄ երիտասարդների չեմպիոն, իսկ 1991 թվականին ԱՄՆ-ի Կոլորադո Սփրինգս քաղաքում նվաճել է աշխարհի երիտասարդական առաջնության չեմպիոնի տիտղոսը։

1996

Հայաստանի դրոշով՝ Ատլանտայում

Անկախ Հայաստանի օլիմպիական պատվիրակության կազմում Արսեն Ղազարյանը մասնակցեց Ատլանտայի ամառային խաղերի տղամարդկանց խճուղային խմբակային մրցավազքին։

2000-ԱԿԱՆՆԵՐ

Տեղական մրցումներ և միջազգային կապեր

Ֆեդերացիայի 2004 թվականի հաշվետու համաժողովում հիշատակվում են «Տուր դը Սևան» մարաթոնը, Կեփեկյան եղբայրների գավաթը և Սամվել Գևորգյանի հուշամրցաշարը։ Հայ մարզիկները մասնակցում էին Իրանի միջազգային մրցումներին, իսկ ֆեդերացիան կապեր էր զարգացնում նաև Ֆրանսիայի ու Ռուսաստանի հետ։

2011 / 2016

Մհեր Մկրտչյան

2011 թվականին Մոսկվայում Մհեր Մկրտչյանը հեծանվահրապարակի աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում երկու արծաթե մեդալ նվաճեց։ 2016-ին նա ներկայացրեց Հայաստանը Ֆրանսիայի Սեն Կանտեն ան Իվելին քաղաքում անցկացված հեծանվահրապարակի մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությունում։

Աշխարհի առաջնության մասին ↗ · Եվրոպայի առաջնության մասին ↗
Մհեր Մկրտչյանը Հայաստանի հավաքականի համազգեստով և կարմիր սաղավարտով
Մհեր Մկրտչյան · Հայաստանի հավաքական
Ալբերտ Սոլոյանը խոսում է Հայաստանի հավաքականի մարզահագուստով Մհեր Մկրտչյանի հետ
Ալբերտ Սոլոյան (1949–2015) և Մհեր Մկրտչյան

Ալբերտ Սոլոյանը ՀՀ վաստակավոր մարզիչ էր, Հայաստանի հեծանվասպորտի ազգային հավաքականի նախկին գլխավոր մարզիչ և Մհեր Մկրտչյանի անձնական մարզիչ։ 2007–2008 թվականներին վերադառնալով Հայաստան՝ Սոլոյանը մեծ ջանքեր է ներդրել հեծանվասպորտի վերակենդանացման համար։ Մկրտչյանի հետ աշխատել է նաև Արմեն Գյոզալյանը։

Աղբյուր՝ ՀՀ վարչապետի որոշում ↗
2011–2015

Նոր հեծանվահրապարակ և մարզադպրոցներ

2011 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Երևանում՝ մեկ այլ վայրում, բացվեց ժամանակակից հեծանվահրապարակ՝ 250 մետրանոց փայտե մրցուղով։ Մարզիկների պատրաստման գործում ներգրավված էին նաև մարզային մասնաճյուղերը։ 2015-ին օլիմպիական մանկապատանեկան մարզադպրոցի աշնանային առաջնությանը մասնակցեց 63 հեծանվորդ՝ Վանաձորի, Աբովյանի և Մասիսի մասնաճյուղերից։

2015 / 2017 / 2018

Էդգար Ստեփանյան

2015-ին Աթենքում Էդգար Ստեփանյանը հաղթեց երիտասարդների Եվրոպայի առաջնության սկրեչում՝ նվաճելով հայկական հեծանվասպորտի առաջին եվրոպական ոսկին։ Նույն տարում Աստանայում նա արծաթ նվաճեց աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում։ 2017-ին Պրուշկովում աշխարհի գավաթի փուլի սկրեչում դարձավ արծաթե մեդալակիր, իսկ 2018-ին Շվեյցարիայի Էգլ քաղաքում՝ Եվրոպայի Մ23 չեմպիոն միավորներով վազքում։

2015-ի եվրոպական ոսկին ↗ · 2018-ի UEC արդյունքները ↗ · 2017-ի աշխարհի գավաթը ↗
Էդգար Ստեփանյանը՝ Հայաստանի դրոշով և Եվրոպայի չեմպիոնի շապիկով
Էդգար Ստեփանյան · Հայաստանի դրոշով · Էգլ, 2018Dario Belingheri / BettiniPhoto · UEC
ՄԱՐԶՉԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ

Արմեն Գյոզալյան

Արմեն Գյոզալյանը երկար տարիներ գլխավորել է Հայաստանի հավաքականը և եղել Էդգար Ստեփանյանի անձնական մարզիչը։ Նրա մարզչական ուղին կապված էր հեծանվային սպորտի օլիմպիական մանկապատանեկան մարզադպրոցի հետ, որի տնօրեն է ընտրվել 2020 թվականին։

Արմեն Գյոզալյանը և Էդգար Ստեփանյանը Հայաստանի եռագույնով։ Ստեփանյանը կրում է Եվրոպայի չեմպիոնի մարզաշապիկը։
Արմեն Գյոզալյան և Էդգար Ստեփանյան · Էգլ · ԵԱ 2018Լուսանկարը՝ UEC · Mediamax Sport
2025

Համագործակցություն Եվրոպական հեծանվային միության հետ

Երևան այցելեցին Եվրոպական հեծանվային միության նախագահ Էնրիկո Դելա Կասան և գլխավոր քարտուղար Ալասդեր Մակլենանը։ Հայաստանի կառավարության և ֆեդերացիայի ներկայացուցիչների հետ քննարկվեցին մարզաձևի զարգացումն ու միջազգային մրցումներ անցկացնելու ծրագրերը։

2026

«Tour of Armenia»՝ Գավառից Երևան

Սեպտեմբերի 10–13-ը կայացավ «Tour of Armenia» միջազգային խճուղային բազմօրյայի առաջին թողարկումը։ UCI Europe Tour-ի 2.2 կարգի մրցավազքը բաղկացած էր չորս փուլից։ Մեկնարկը Գավառում էր, իսկ վերջին փուլի վերջնագիծը՝ Երևանի Հանրապետության հրապարակում։